Του Γεράσιμου ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ*
Η πρόταση της Κυβέρνησης για την μεταρρύθμιση του ασφαλιστικού, γίνεται σε πλαίσιο έκτακτων συνθηκών. Εξ ορισμού συνεπώς δεν είναι σκόπιμη η υιοθέτηση μακροχρόνιων ρυθμίσεων σήμερα, για ένα τόσο σημαντικό πρόβλημα, που αφορά στο κοινωνικό κράτος.
Εν νοούμε ότι η υφεσιακή τροχιά της οικονομίας που επιβάλλεται από την δημοσιονομική προσαρμογή, δεν επιτρέπει αξιόπιστες προβολές σχετικά με το ύψος των πόρων που θα διατεθούν με σιγουριά για την κάλυψη των μελλοντικών αναγκών του συστήματος. Επί πλέον, η ανεργία που συνεπάγεται η συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας, αποτελεί την δεύτερη δυσμενή παράμετρο που στερεί το σύστημα από απαραίτητες εισροές (εισφορές).
Επί πλέον, το ασφαλιστικό αντιμετωπίζεται πρωθύστερα, δηλαδή πριν από την επαγγελόμενη αναδιάρθρωση του χρέους, άρα χωρίς ακριβή γνώση του μακροοικονομικού περιβάλλοντος μετά από αυτήν. Επομένως όποιες σημερινές παραδοχές για ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ μετά το 2018, είναι αυθαίρετες και υπόκεινται στην πιθανότητα μεγάλης ανατριοπής ως προς το σκέλος των εσόδων.
Οι συνθήκες δεν συνηγορούν λοιπόν αυτή τη στιγμή για μεταρρύθμιση μακράς πνοής. Στόχος είναι η μείωση της ασφαλιστικής δαπάνης όπως απαιτεί ο καταναγκασμός του τρίτου Μνημονίου. Η προβαλλόμενη πρόταση βέβαια προσπαθεί να εξωρραίσει τα μέτρα που λαμβάνονται εν όψει της επικείμενης αξιολόγησης, που προυποθέτει συμόρφωση με τις επιβαλλόμενες περικοπές.
Το μεγαλύτερο έλλειμα της πρότασης είναι η ανυπαρξία μέτρων - η έστω πλαισίου αναφοράς - για την αντιμετώπιση της δημογραφικής γήρανσης - βασικό μακροχρόνιο αποσταθεροποιητικό παράγοντα του ασφαλιστικού συστήματος. Αξίζει να υπενθυμίσουμε ότι η ΕΕ είχε ήδη από την δεκαετία του ‘90 εξετάσει αναλυτικά τις δημογραφικές εξελίξεις σε όλες τις χώρες της Ενωσης. Τα αποτελέσματα ήταν γνωστά το 1998 και προέβλεπαν το ζοφερό μέλλον για τις χώρες σαν την ελλάδα (και τη Γερμανία) με προοπτική ταχείας γήρανσης του πληθυσμού. Παράλληλα, την ίδια περίοδο είχε διαπιστωθεί η μεγάλη απώλεια ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας. Ηταν η φάση προετοιμασίας της Νομισματικής Ενωσης και της ενσωμάτωσης των χωρών της Διεύρυνσης (Κ&Α Ευρώπη). Εν όψει της Συνθήκης της Λισσαβώνας θεωρήθηκε αναγκαία η αντιμετώπιση της μειούμενης ανταγωνιστικότητας του ευρωπαικού μπλόκ συνολικά, έναντι των ανερχόμενων οικονομιών της ανατολής (BRIC).
Αποτελεί επομένως απορίας άξιο το γεγονός πως η ΕΕ δεν έκρουσε πιεστικά τον κώδωνα του κινδύνου στην τότε κυβέρνηση. Ειναι πάντως γεγονός πως η τότε κυβέρνηση γνωρίζοντας τις προβολές των ευρωπαικών μελετών αποπειράθηκε (Σπράος) να κάνει μια μεταρρύθμιση, αλλά γρήγορα υποχώρησε στις αντιδράσεις, υποβαθμίζοντας ένα εθνικό πρόβλημα σε πρόβλημα εσωτερικής πολιτικής.
Χαρακτηριστικό της σημερινής πρότασης είναι η χρονική μετάθεση της μείωσης των υφισταμένων συντάξεων στο 2018. Εργαλείο είναι η λεγόμενη «προσωπική διαφορά» κατά την διαδικασία επανυπολογισμού των στυντάξεων των ήδη συνταξιούχων. Πέρα από την μετάθεση έναρξης των μειώσεων, η τεχνική αυτή τριχοτόμησης της υφιστάμενης εγγυημένης σύνταξης σε ‘εθνική’, ‘αναλογική’ και ‘προσωπική διαφορά’, διαμορφώνει δομή που επιτρέπει περαιτέρω μελλοντικές μειώσεις, εάν η υφεσιακή τροχιά επιβάλει νέες περικοπές.
Η κύρια επίθεση στρέφεται κατά των μεσαίων στρωμάτων (μικρομεσαίοι επιχειρηματίες, αυταπασχολούμενοι, ελέυθεροι επαγγελματίες/επιστήμονες, αγρότες) που καλούνται να πληρώσουν όσα απαιτεί το τρίτο μνημόνιο μέχρι το 2018. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί πλήτει την ικανότητα «ενδογενούς καινοτομίας» της ελληνικής οικονομίας και την αναπαραγωγή της ελληνικής μικρομεσαίας επιχειρηματικότητας που διατηρεί την ‘ελληνικότητα’ τμήματος της παραγωγής. Διότι συμπιέζει την ραχοκοκκαλιά του ελληνικού μοντέλου παραγωγής μικρής κλίμακας. Το ελληνικό αυτό υπόδειγμα προσομοιάζει μόνο προς δύο ακόμη χαρακτηριστικές περιπτώσεις της ευρώπης : την λεγόμενη «Τρίτη Ιταλία» και την Φλάνδρα, στις Κάτω χώρες.
Και οι τρείς αυτές περιπτώσεις συνδέθηκαν με υποδειγματικού χαρακτήρα παραγωγικά και κοινωνικά μοντέλα. Η Φλάνδρα με την άνθηση της λεγόμενης «πέραν των Αλπεων Αναγέννησης» και η Τρίτη Ιταλία (Τοσκάνη και Αιμίλια Ρομάνα) με την ανάπτυξη της μικρομεσαίας παραγωγικής και εξαγωγικής βιομηχανίας, που ακόμη αποτελεί αντίπαλο υπόδειγμα στον βιομηχανικό βορρά. Σημειωτέον ότι η ‘τρίτη’ Ιταλία ήταν κληρονόμος της βυζαντινής/ελληνικής παράδοσης ενώ η Φλάνδρα επηρρεάστηκε από το ‘ιταλικό’ πρότυπο κατά την Αναγέννηση.
Στον ελληνικό χώρο αυτή η μικρής κλίμακας παραγωγή, στήριξε τόσο τον αγώνα της εθνικής απελευθέρωσης, όσο και την μεταπολεμική ανάπτυξη. Μέχρι σήμερα εξάλλου αντιστεκόταν στην έντονη διείσδυση του διεθνούς κεφαλαίου. Σε αυτή την ελληνική ‘ιδιαιτερότητα’ βέβαια αποδίδεται από τους δανειστές η ‘αποτυχία’ των μνημονίων να οδηγήσουν σε «εξαγωγική ανάκαμψη» την ελληνική οικονομία.
Η παρούσα πρόταση για το ασφαλιστικό, συνειδητά η ασυνείδητα, έρχεται αρρωγός στην επιχείρηση αλλαγής κλίμακος και υποδείγματος της παραγωγής στον ελληνικό χώρο, καθώς παράλληλα με την επιχείρηση «κόκκινα επιχειρηματικά δάνεια», η συνδιασμένη δράση των υψηλών ασφαλιστικών εισφορών και της φορολογικής επιβάρυνσης, εξαφανίζει τις δυνατότητες επιβίωσης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, των ελευθέρων επαγγελματιών και των αγροτών. Συμβάλει έτσι στην προσπάθεια μετασχηματισμού του ελληνικού «τρόπου» και την υιοθέτηση του ‘ευρωπαικού’ δηλαδή του παγκοσμιοποιημένου υποδείγματος.
Είναι προφανές πως θα υπάρξει αντίδραση των μικρομεσαίων παραγωγών και επιστημόνων. Μεγαλύτερη σημασία όμως έχει η συνειδητοποίηση του γεγονότος πως ο λεγόμενος ‘εκσυγχρονισμός’ του υποδείγματος, έχει σημασία για την χώρα ως συλλογικό υποκείμενο, μόνο στο βαθμό που εξασφαλίζει ελληνική προστιθέμενη αξία. Διότι η ευρωπαική ενσωμάτωση δεν είναι συνώνυμο της ανάπτυξης. Η λογιστική αύξηση του ΑΕΠ, μπορεί να συνυπάρχει με κοινωνική αποδιάρθρωση και φτωχοποίηση.
* οικονομολόγος, πολεοδόμος, μηχανικός.
www.fotavgeia.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου