του Γ. ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ
Πρόκληση για τα χρηματοδοτικά εργαλεία.
Προτού ενταχθεί στην ευρωζώνη η Ελλάδα, είχε ήδη ένα μεγάλο δημόσιο χρέος (99% του ΑΕΠ). Ωατόσο οι κυβερνήσεις της περιόδου 2000 - 2008, έκαναν χρήση της δυνατότητας φθηνού δανεισμού, με αποτέλεσμα η υπερχρέωση να φθάσει το 120% του ΑΕΠ.
Καθώς η ‘κανονικότητα’ μιας χώρας της ευρωζώνης, εξαρτάται από την απρόσκοπτη ροή δανειακών κεφαλαίων, η διακοπή της χρηματοδότησης το 2010, πυροδότησε δημοσιονομική συρρίκνωση 26% μεταξύ 2008 και 2015.
Βασική αιτία ήταν η μείωση της δημόσιας δαπάνης, που περιόρισε δραματικά την ζήτηση και επέφερε κατάρρευση πολλών εγχώριων τομέων. Ενας δεύτερος σημαντικός παράγοντας ήταν ο περιορισμός του τραπεζικού δανεισμού των επιχειρήσεων. Οι καταθέτες εξάλλου, απέσυραν τις καταθέσεις τους φοβούμενοι τον κλονισμό του αξιόχρεου των τραπεζών. Η κλασσική απάντηση των διεθνών πιστωτών σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι ο περιορισμός των ελλειμμάτων, η στροφή στις εξαγωγές και η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών. Με τον τρόπο αυτό, υποτίθεται πως το πλεόνασμα του προυπολογισμού και τα έσοδα από τις εξαγωγές, θα επιτρέψουν στην οικονομία να εξυπηρετεί το εξωτερικό της χρέος ενώ η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών θα επιτρέψει ανανέωση της πιστωτικής επέκτασης. Τα έσοδα από τις εξαγωγές υπολογίζεται πως θα εξισορροπούσαν τις απώλειες από την μείωση της εσωτερικής ζήτησης.
Αυτό το σενάριο πέτυχαν να υλοποιήσουν Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ισπανία, αλλά όχι η Ελλάδα, τουλάχιστον μέχρι σήμερα. Τα έσοδα από εξαγωγές το 2013 π.χ ήταν 53 δις, δηλαδή 3 δις λιγότερα από το 2008.
Υπάρχουν τρείς λόγοι που εξηγούν την αδυναμία επιτυχίας των δύο πρώτων προγραμμάτων ‘διάσωσης’.
Α. τα δύο προηγούμενα μνημόνια, δεν ανακεφαλαιοποίησαν πλήρως το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, αλλά διέσωσαν κυρίως τις γερμανικές και γαλλικές τράπεζες
Β. η μικρή βάση της ελληνικής οικονομίας, δεν επέτρεψε μεγάλη αύξηση των εξαγωγών σε μικρό χρονικό διάστημα, ενώ παράλληλα οι εξαγωγείς δεν έλαβαν τις απαραίτητες λειτουργικές πιστώσεις.
Γ. η υψηλή φορολογία που επεβλήθη, δεν επέτρεψε στις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που αποτελούν την ραχοκοκκαλιά της ελληνικής οικονομίας, να αναπτύξουν και να εδραιώσουν νέες αγορές στο εξωτερικό.
Η λύση που προτάθηκε ήταν λανθασμένη, για τον απλό λόγο ότι χρησιμοποιήθηκε ο ‘τυφλοσούρτης’ μιας συνταγής που λειτουργεί σε διαφορετικά διαρθρωμένες οικονομίες, αλλά αγνοεί την ιδιομορφία διάρθρωσης και κλίμακος της ελληνικής παραγωγικής βάσης (ΜΜΕ).
Επί πλέον, η συνταγή έχει σαν πρωταρχικό μέλημα την αποπληρωμή του χρέους στο ακέραιο. Δεν εξασφαλίστηκε η απαραίτητη επανεκκίνηση της οικονομίας, διότι προσφέρονται δάνεια για την αποπλήρωμή παλαιών δανείων, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει γίνει πλήρης ανακεφαλαιοποίηση του τραπεζικού συστήματος και χωρίς την εξασφάλιση εξαγωγικής ανταγωνιστικότητας της παραγωγικής βάσης.
Με τον τρόπο αυτό, η χώρα σήμερα οφείλει ένα μεγαλύτερο ποσό στον λεγόμενο δημόσιο τομέα (EFSF, ΕΚΤ και ΔΝΤ). Ενώ τα προγράμματα διάσωσης επί πέντε χρόνια υποσχέθηκαν επαναφορά στην ανάπτυξη, βελτίωση της απασχόλησης και των εξαγωγών (νέο οικονομικό μοντέλο), αυτά απέτυχαν. Σήμερα η χώρα έχει μπροστά της μια προυπολογισμένη νέα ύφεση 3.5% μέχρι το τέλος του 2016 και πρόκειται να εφαρμόσει όλα τα ‘προαπαιτούμενα’ του τρίτου προγράμματος.
Είναι επομένως σημαντικό να αντιμετωπισθεί το βασικό ‘έλλειμμα’ των μνημονίων που είναι ο υφεσιακός τους χαρακτήρας. Βασικοί προωθητικοί παράγοντες της ανάπτυξης στην Ευρωζώνη, θεωρούναι η δημοσιονομική προσαρμογή, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και οι επενδύσεις.
Βασική αιτία ήταν η μείωση της δημόσιας δαπάνης, που περιόρισε δραματικά την ζήτηση και επέφερε κατάρρευση πολλών εγχώριων τομέων. Ενας δεύτερος σημαντικός παράγοντας ήταν ο περιορισμός του τραπεζικού δανεισμού των επιχειρήσεων. Οι καταθέτες εξάλλου, απέσυραν τις καταθέσεις τους φοβούμενοι τον κλονισμό του αξιόχρεου των τραπεζών. Η κλασσική απάντηση των διεθνών πιστωτών σε τέτοιες περιπτώσεις, είναι ο περιορισμός των ελλειμμάτων, η στροφή στις εξαγωγές και η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών. Με τον τρόπο αυτό, υποτίθεται πως το πλεόνασμα του προυπολογισμού και τα έσοδα από τις εξαγωγές, θα επιτρέψουν στην οικονομία να εξυπηρετεί το εξωτερικό της χρέος ενώ η ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών θα επιτρέψει ανανέωση της πιστωτικής επέκτασης. Τα έσοδα από τις εξαγωγές υπολογίζεται πως θα εξισορροπούσαν τις απώλειες από την μείωση της εσωτερικής ζήτησης.
Αυτό το σενάριο πέτυχαν να υλοποιήσουν Ιρλανδία, Πορτογαλία και Ισπανία, αλλά όχι η Ελλάδα, τουλάχιστον μέχρι σήμερα. Τα έσοδα από εξαγωγές το 2013 π.χ ήταν 53 δις, δηλαδή 3 δις λιγότερα από το 2008.
Υπάρχουν τρείς λόγοι που εξηγούν την αδυναμία επιτυχίας των δύο πρώτων προγραμμάτων ‘διάσωσης’.
Α. τα δύο προηγούμενα μνημόνια, δεν ανακεφαλαιοποίησαν πλήρως το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, αλλά διέσωσαν κυρίως τις γερμανικές και γαλλικές τράπεζες
Β. η μικρή βάση της ελληνικής οικονομίας, δεν επέτρεψε μεγάλη αύξηση των εξαγωγών σε μικρό χρονικό διάστημα, ενώ παράλληλα οι εξαγωγείς δεν έλαβαν τις απαραίτητες λειτουργικές πιστώσεις.
Γ. η υψηλή φορολογία που επεβλήθη, δεν επέτρεψε στις Μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που αποτελούν την ραχοκοκκαλιά της ελληνικής οικονομίας, να αναπτύξουν και να εδραιώσουν νέες αγορές στο εξωτερικό.
Η λύση που προτάθηκε ήταν λανθασμένη, για τον απλό λόγο ότι χρησιμοποιήθηκε ο ‘τυφλοσούρτης’ μιας συνταγής που λειτουργεί σε διαφορετικά διαρθρωμένες οικονομίες, αλλά αγνοεί την ιδιομορφία διάρθρωσης και κλίμακος της ελληνικής παραγωγικής βάσης (ΜΜΕ).
Επί πλέον, η συνταγή έχει σαν πρωταρχικό μέλημα την αποπληρωμή του χρέους στο ακέραιο. Δεν εξασφαλίστηκε η απαραίτητη επανεκκίνηση της οικονομίας, διότι προσφέρονται δάνεια για την αποπλήρωμή παλαιών δανείων, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει γίνει πλήρης ανακεφαλαιοποίηση του τραπεζικού συστήματος και χωρίς την εξασφάλιση εξαγωγικής ανταγωνιστικότητας της παραγωγικής βάσης.
Με τον τρόπο αυτό, η χώρα σήμερα οφείλει ένα μεγαλύτερο ποσό στον λεγόμενο δημόσιο τομέα (EFSF, ΕΚΤ και ΔΝΤ). Ενώ τα προγράμματα διάσωσης επί πέντε χρόνια υποσχέθηκαν επαναφορά στην ανάπτυξη, βελτίωση της απασχόλησης και των εξαγωγών (νέο οικονομικό μοντέλο), αυτά απέτυχαν. Σήμερα η χώρα έχει μπροστά της μια προυπολογισμένη νέα ύφεση 3.5% μέχρι το τέλος του 2016 και πρόκειται να εφαρμόσει όλα τα ‘προαπαιτούμενα’ του τρίτου προγράμματος.
Είναι επομένως σημαντικό να αντιμετωπισθεί το βασικό ‘έλλειμμα’ των μνημονίων που είναι ο υφεσιακός τους χαρακτήρας. Βασικοί προωθητικοί παράγοντες της ανάπτυξης στην Ευρωζώνη, θεωρούναι η δημοσιονομική προσαρμογή, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και οι επενδύσεις.
Οι τελευταίες, θα κρίνουν τελικά την κατάληξη της νέας προσπάθειας. Διότι οι δημοσιονομικές περικοπές και η δραματική μείωση του εισοδήματος θα προσφέρουν τα κεφάλαια που απαιτούνται για την δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθεροποίηση.
Αυτό που όμως λείπει είναι πόροι για την δημιουργία ενός ‘επενδυτικού σοκ΄’ που θα προωθεί την εξαγωγική ανταγωνιστικότητα.
Διότι κανείς δεν μπορεί ν ισχυρισθεί πως μείωση μισθών και συντάξεων, θα αυξήσει την ανταγωνιστικότητα στους τομείς των διεθνώς εμπορεύσιμων προιόντων. Αντίθετα ένα επενδυτικό πρόγραμμα με έμφαση στην μεταποίηση προιόντων του αγροτικού τομέα, συνδιασμένο με προηγμένες υπηρεσίες όπως ειδικές υπηρεσίες υγείας, γηριατρικές υπηρεσίες, υπηρεσίες ανώτερης εκπαίδευσης και εφαρμοσμένης έρευνας, πολιτιστικές δραστηριότητες, μπορεί να το κάνει.
Η ελλάδα για να πετύχει, δεν χρειάζεται να γίνει παραγωγικά ‘ιδια’ με την Γερμανία. Μπορεί να είναι πετυχημένη όντας διαφορετική. Με μικρή διαφοροποιημένη παραγωγή υψηλής ποιότητας και υψηλής προστιθέμενης αξίας, με μεσαία ξενοδοχεία σε ελεύθερες παραλίες, με μικρά οινοποιεία και τυροκομεία υψηλής ποιότητας κ.ο.κ.
Η ευρωπαική χρηματοδότηση (ΕΣΠΑ ) θα μπορούσε να αξιοποιηθεί προς αυτή την κατεύθυνση όπως και ο νέος αναπτυξιακός νόμος. Βεβαίως ξένες επενδύσεις θα προσέφεραν διέξοδο στο θέμα της απασχόλησης και στην ανάπτυξη εάν συνέβαλαν στην εγχώρια προστιθέμενη αξία. Πάντως από την σκοπιά της ενδογενούς παραγωγικής ανασυγκρότησης, μια ουσιαστική απομείωση του χρέους, που θα φέρει την χώρα πάλι στις αγορές, προσφέρει την καλύτερη εγγύηση για την αναπτυξιακή προοπτική.
Διότι κανείς δεν μπορεί ν ισχυρισθεί πως μείωση μισθών και συντάξεων, θα αυξήσει την ανταγωνιστικότητα στους τομείς των διεθνώς εμπορεύσιμων προιόντων. Αντίθετα ένα επενδυτικό πρόγραμμα με έμφαση στην μεταποίηση προιόντων του αγροτικού τομέα, συνδιασμένο με προηγμένες υπηρεσίες όπως ειδικές υπηρεσίες υγείας, γηριατρικές υπηρεσίες, υπηρεσίες ανώτερης εκπαίδευσης και εφαρμοσμένης έρευνας, πολιτιστικές δραστηριότητες, μπορεί να το κάνει.
Η ελλάδα για να πετύχει, δεν χρειάζεται να γίνει παραγωγικά ‘ιδια’ με την Γερμανία. Μπορεί να είναι πετυχημένη όντας διαφορετική. Με μικρή διαφοροποιημένη παραγωγή υψηλής ποιότητας και υψηλής προστιθέμενης αξίας, με μεσαία ξενοδοχεία σε ελεύθερες παραλίες, με μικρά οινοποιεία και τυροκομεία υψηλής ποιότητας κ.ο.κ.
Η ευρωπαική χρηματοδότηση (ΕΣΠΑ ) θα μπορούσε να αξιοποιηθεί προς αυτή την κατεύθυνση όπως και ο νέος αναπτυξιακός νόμος. Βεβαίως ξένες επενδύσεις θα προσέφεραν διέξοδο στο θέμα της απασχόλησης και στην ανάπτυξη εάν συνέβαλαν στην εγχώρια προστιθέμενη αξία. Πάντως από την σκοπιά της ενδογενούς παραγωγικής ανασυγκρότησης, μια ουσιαστική απομείωση του χρέους, που θα φέρει την χώρα πάλι στις αγορές, προσφέρει την καλύτερη εγγύηση για την αναπτυξιακή προοπτική.
www.fotavgeia.blogspot.com
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου